Μνήμη του Θαύματος των Κολλύβων του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος

(Το Πρώτο Σάββατο των Νηστειών – Το Θαύμα των Κολλύβων)  

 

Χαίρετε εν Κυρίω πάντοτε, αγαπητοί μου εν Χριστώ αδελφοί!  

Σήμερα, με τη χάρη του Θεού, θα έχουμε την ευλογία να μιλήσουμε για τον βίο του Ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Θεοδώρου του Τήρωνος, ενός από τους γενναιότερους στρατιώτες της πίστεώς μας, που ανέδειξε η Εκκλησία μας.  

 

Μαζί με την ηρωική του ομολογία και το μαρτύριό του, θα αναφερθούμε και σε ένα εκ των λαμπροτέρων θαυμάτων του, το Θαύμα των Κολλύβων, με το οποίο η θεία πρόνοια διέσωσε τους χριστιανούς από την δολιότητα του αποστάτου αυτοκράτορος Ιουλιανού του Παραβάτου.  

 

Ας ετοιμάσουμε, λοιπόν, την καρδιά μας για να δεχθούμε την διδαχή που αναβλύζει από την ζωή του Αγίου, αναλογιζόμενοι την πίστιν του, την γενναιότητά του και την ακλόνητη αφοσίωσή του στον Κύριό μας Ιησού Χριστό! 

 

Εισαγωγή 

 

Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά κάθε χρόνο, το Πρώτο Σάββατο των Νηστειών, τη μνήμη του Θαύματος των Κολλύβων που έγινε από τον Άγιο Θεόδωρο τον Τήρωνα, έναν από τους μεγάλους στρατιωτικούς Αγίους και Μάρτυρες του Χριστιανισμού. Το γεγονός αυτό συνδέεται με μια θαυμαστή επέμβαση του Αγίου, που έσωσε τους χριστιανούς από παγίδα του αυτοκράτορα Ιουλιανού του Παραβάτη. 

 

Το θαύμα αυτό καθιέρωσε τη συνήθεια της παρασκευής και ευλογίας των κολλύβων στην Εκκλησία, κάτι που συνεχίζεται μέχρι σήμερα σε διάφορες περιστάσεις, κυρίως στα μνημόσυνα. 

 

Ιστορικό Πλαίσιο  64

 

Η ιστορία του θαύματος διαδραματίζεται κατά τη βασιλεία του αυτοκράτορα Ιουλιανού του Παραβάτη (361-363 μ.Χ.), ο οποίος είχε προσπαθήσει να επαναφέρει την ειδωλολατρία και να καταργήσει τον Χριστιανισμό, ο οποίος είχε επικρατήσει στους προηγούμενους αιώνες μετά τον Μέγα Κωνσταντίνο. 

 

Ο Ιουλιανός ήταν ανεψιός του Μεγάλου Κωνσταντίνου, αλλά είχε μεγαλώσει με έντονο μίσος κατά των χριστιανών, καθώς θεωρούσε ότι οι χριστιανοί ευθύνονταν για τον φόνο της οικογένειάς του. Μόλις ανέβηκε στον θρόνο, άρχισε διωγμούς εναντίον τους, όχι με άμεσες σφαγές όπως οι προηγούμενοι διώκτες, αλλά με ύπουλα μέσα και παγίδες, προσπαθώντας να τους εξαναγκάσει να αρνηθούν την πίστη τους.  

 

Η Σατανική Παγίδα του Ιουλιανού 

 

Ο Ιουλιανός, βλέποντας ότι πολλοί χριστιανοί νήστευαν αυστηρά την πρώτη εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, αποφάσισε να τους παιδεύσει. 

 

Διέταξε κρυφά να ραντίσουν όλα τα τρόφιμα που πωλούνταν στην αγορά της Κωνσταντινούπολης με αίμα από ζώα που είχαν θυσιαστεί σε ειδωλολατρικούς θεούς. 

 

Η εντολή του ήταν ύπουλη: 

 

Οι χριστιανοί δεν θα μπορούσαν να διακρίνουν την ειδωλολατρική μόλυνση στα τρόφιμα. 

 

Αν κατανάλωναν αυτά τα τρόφιμα, θα παραβίαζαν άθελά τους τη νηστεία και την καθαρότητα της πίστης τους. 

 

Θα τους οδηγούσε έτσι, με τρόπο έμμεσο, να μολυνθούν από την ειδωλολατρική λατρεία. 

 

 Η Θαυμαστή Επέμβαση του Αγίου Θεοδώρου 

 

Όταν ο Ιουλιανός έκανε αυτό το σατανικό σχέδιο, ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων εμφανίστηκε σε όραμα στον τότε Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, Ευδόξιο, και του αποκάλυψε το σχέδιο του αυτοκράτορα.   

 

Ο Άγιος του είπε: 

 

❝ Να μην αγοράσουν οι χριστιανοί τρόφιμα από την αγορά! Αντί γι’ αυτά, να βράσουν σιτάρι (κόλλυβα) και να τρέφονται με αυτό όλη την εβδομάδα. ❞ 

 

Ο Πατριάρχης Ευδόξιος ξύπνησε έντρομος και αμέσως ενημέρωσε τους χριστιανούς, οι οποίοι ακολούθησαν την οδηγία του Αγίου. Έτσι, όλοι απέφυγαν την ειδωλολατρική μόλυνση και η παγίδα του Ιουλιανού απέτυχε. 

 

Ο Ιουλιανός, όταν έμαθε ότι το σχέδιό του αποκαλύφθηκε, εξοργίστηκε, αλλά δεν μπορούσε να κάνει τίποτα. Η ενέργεια αυτή του Αγίου Θεοδώρου θεωρήθηκε μεγάλο θαύμα και η Εκκλησία καθιέρωσε να τιμάται κάθε χρόνο το Α’ Σάββατο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. 

 

Ποιος ήταν ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων; 

 

Ο Αγιος Θεόδωρος ο Τήρων καταγόταν από το χωριό Αμάσεια στη Μαύρη Θάλασσα, που ονομαζόταν Χουμιαλά, και έζησε κατά τους χρόνους των αυτοκρατόρων Μαξιμιανού (286 - 305 μ.Χ.), Γαλερίου (305 - 311 μ.Χ.) και Μαξιμίνου (305 - 312 μ.Χ.). Ονομάζεται Τήρων, διότι κατετάγη στο στράτευμα των Τηρώνων, δηλαδή των νεοσυλλέκτων, διοικούμενο υπό του πραιπόσιτου Βρίγκα. 

 

Διαβλήθηκε στον πραιπόσιτο ως Χριστιανός και εκλήθηκε σε εξέταση. Εκεί ομολόγησε την πίστη του στον Χριστό χωρίς δισταγμό. Ο διοικητής Βρίγκας δεν θέλησε να προχωρήσει στην σύλληψη και τιμωρία του Αγίου Θεοδώρου, αλλά τον άφησε να σκεφτεί και να του απαντήσει λίγο αργότερα. Πίστευε ότι ο Θεόδωρος θα άλλαζε και θα θυσίαζε στα είδωλα. Ο Μεγαλομάρτυς όχι μόνο παρέμεινε αδιάσειστος στην πίστη του, αλλά έκαψε και το ναό της μητέρας των θεών Ρέας μετά του ειδώλου αυτής. Αμέσως τότε συνελήφθη και ρίχτηκε από τους ειδωλολάτρες σε πυρακτωμένη κάμινο, όπου και ετελειώθηκε μαρτυρικά. 

 

Η Σύναξη του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Θεοδώρου του Τήρωνος ετελείτο στο αγιότατο Μαρτύριό του, το οποίο βρισκόταν στην περιοχή του Φωρακίου ή Σφωρακίου, το Σάββατο της Α' εβδομάδος των Νηστειών, δηλαδή την ημέρα που ο Άγιος έκανε το θαύμα των κολλύβων σώζοντας τον ορθόδοξο λαό από τα μιασμένα ειδωλόθυτα, τα οποία επρόκειτο από άγνοια να φάει. 

 

Στην Αγιογραφία, ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων εμφανίζεται σε τεσσάρων ειδών μορφές. Είτε μόνος με στρατιωτική στολή, είτε αντιμετωπίζοντας ένα φίδι-δράκο και μαζί με τον Άγιο Θεόδωρο τον Στρατηλάτη όρθιοι ή πάνω σε άλογα. Πάντα φέρει στρατιωτική στολή. 

 

Το Μαρτύριό του 

 

Όταν αρνήθηκε να προσφέρει θυσία στα είδωλα, ο ηγεμόνας τον απείλησε, αλλά ο Άγιος έμεινε σταθερός στην πίστη του. 

 

Τότε, τον βασάνισαν σκληρά και στο τέλος τον έριξαν σε πυρακτωμένο καμίνι, όπου παρέδωσε την ψυχή του στον Θεό. 

 

Το σώμα του παρέμεινε άφθαρτο και οι χριστιανοί το παρέλαβαν με τιμή. 

 

Η Σημασία των Κολλύβων στην Εκκλησία   

 

Από αυτό το θαύμα καθιερώθηκε η παράδοση των κολλύβων, η οποία παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα. 

 

Τα κόλλυβα συνδέονται και με τα μνημόσυνα των κεκοιμημένων, καθώς το βρασμένο σιτάρι συμβολίζει τον άνθρωπο που πεθαίνει και ανασταίνεται, όπως το σιτάρι που πέφτει στη γη και βλαστάνει. 

 

Βιβλική αναφορά (Ιω. 12:24):

 

❝  ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολὺν καρπὸν φέρει.❞ 

(Δηλαδή, Σας διαβεβαιώνω, εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέση στο χώμα και δεν αποθάνη, αυτός μένει μόνος. Εάν όμως σπαρή και ταφή εις την γην, τότε βλαστάνει και φέρει πολύν καρπόν. (Ετσι και εγώ θα αποθάνω επί του σταυρού, δια να φέρω με την μεγάλην αυτήν θυσίαν πολλήν καρποφορίαν).) 

 

Έτσι, τα κόλλυβα είναι ένα σύμβολο της αιώνιας ζωής και της Ανάστασης. 

 

Η Ακολουθία του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος 

 

Την ημέρα αυτή, σε πολλούς ναούς τελείται ειδική ευχή των Κολλύβων και ακολουθεί η θεία λειτουργία προς τιμήν του Αγίου. 

 

Ἀπολυτίκιον του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος 

 

«Μεγάλα τα της πίστεως κατορθώματα! Εν τη πηγή της φλογός, ως επί ύδατος αναπαύσεως, ο Άγιος Μάρτυς Θεόδωρος ηγάλλετο· πυρί γαρ ολοκαυτωθείς, ως άρτος ηδύς τη Τριάδι προσήνεκται. Ταίς αυτού ικεσίαις, Χριστέ ο Θεός, σώσον τας ψυχάς ημών..»    

Επίλογος 

 

Το Θαύμα των Κολλύβων του Αγίου Θεοδώρου μας διδάσκει ότι ο Θεός δεν εγκαταλείπει ποτέ τον λαό Του, αλλά επεμβαίνει για να προστατεύσει τους πιστούς Του από τις παγίδες των εχθρών της πίστης. 

 

Ας θυμόμαστε πάντα την πίστη και τη γενναιότητα του Αγίου Θεοδώρου, και ας προσπαθούμε να ακολουθούμε το παράδειγμά του!

 

Άγιε Θεόδωρε, πρέσβευε υπέρ ημών!